“İktisadın duayeni” olarak tanınan Prof. Dr. Sabahattin Zaim, İstanbul’da tedavi gördüğü hastanede vefat etti.

Lenf kanseri nedeniyle yaklaşık 15 gün önce Maltepe’deki Özel Sema Hastanesi’nde ameliyat geçiren Prof. Dr. Zaim, dün rahatsızlanarak aynı hastaneye kaldırıldı. Yoğun bakıma alınan Zaim, bu sabaha karşı hayatını kaybetti.

Prof. Dr. Sabahattin Zaim, 1926 yılında Makedonya’nın İştip kasabasında dünyaya geldi. 1934 yılında ailesi ile birlikte İstanbul’a yerleşen Zaim, 1947 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi’nden mezun oldu.

Çeşitli ilçelerde kaymakamlık görevinde bulunan Zaim, 1953 yılında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nde asistanlık görevine başladı. İstanbul Üniversitesi’nde öğretim üyeliği ve bölüm başkanlığı yapan Zaim, 1998 yılında emekli oldu.

Zaim, 1996-2000 yılları arasında YÖK üyeliğinde bulundu. Zaim, 2003 yılında Uluslararası Saraybosna Üniversitesi’nin kurucu rektörlüğü görevini yürüttü.

Özellikle ”İslam Ekonomisi” üzerine yaptığı teorik çalışmaları sebebiyle pek çok ödül alan Prof. Dr. Zaim, İstanbul Üniversitesi (İÜ) İktisat Fakültesi’nde görev yaptığı sırada aynı zamanda Milli Türk Talebe Birliği’nde (MTTB) ”Sosyal İşler Başkanlığı” görevini yürütüyordu.

Üniversiteden öğrencileriyle MTTB’de görüştüğünü ve dernek çatısı altında iktisat konferansları verdiğini anlatan Prof. Dr. Zaim, ”İnsanların en hayırlısı insanlara faydalı olanıdır” sözünü hayatına ilke edindiğini her gittiği yerde açıklıyordu.

Üniversitelerin insan yetiştirme müesseseleri olduğuna inanan ve selektif eğitimin her zaman çok önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Zaim, her devletin 5-10 kişi tarafından yönetildiğini bu nedenle de ”insan yetiştirmenin” herşeyden önemli olduğunu açıklıyordu.

FİDANLIĞINA DİKTİĞİ FİDANLAR-

Prof. Dr. Zaim, İstanbul Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yaptığı sırada öğrenci yetiştirmeye verdiği önemi şu şekilde anlatmıştı:

”1970′li yılların sonlarına doğru Sakarya Üniversitesinde İktisat Akademisi kurulmuştu. Fakültelere asistan almak çok zordu. Ancak akademilere ise asistan almak daha kolaydı, ben de kendi üniversitemin yanı sıra burada da ders veriyordum. Buraya 24 kişiyi asistan olarak aldım ve kendime göre bir fidanlık oluşturmuştum. Aldığım bu asistanlar arasında Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, AK Parti Konya Milletvekili Prof. Dr. Sami Güçlü gibi şu anda tanınmış birçok siyasetçi ve bilim adamı bulunuyordu. Sakarya Üniversitesi’ne aralarında sayın Gül’ün de bulunduğu 24 asistanı aldığım zaman ‘Ne yaptın hocam bu kadar insan alınır mı?’ diyenlere, ‘ben bir fidanlık oluşturdum, bu fidanlar yarın büyüyüp meyve vermeye başlayacak’ yanıtını vermiştim.”

Yetiştirdiği öğrenciler arasında Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Başbakan Yardımcısı Nazım Ekren, İçişleri Bakanı Beşir Atalay, Maliye Bakanı Kemal Unakıtan ile eski siyasetçilerden Ali Coşkun, Nevzat Yalçıntaş gibi çok sayıda isim bulunan Prof. Dr. Zaim, öğrencilerinin bugün ülkenin idarecileri olacağını hayal edemediğini, ancak onların ülkeye, millete güzel hizmetler edeceklerine inandığını dile getirmişti.

-”SABAHATTİN HOCA’NIN MÜTEVAZİLİĞİ”-

Prof. Dr. Zaim, bugün ülkeyi idare eden ve bir zamanlar öğrencileri olan yönetici ve siyasetçilere ”ekiplerini” iyi kurmaları yönünde tavsiyelerde bulunuyordu, Büyük Selçuklu Devleti’nin önemli vezirlerinden Nizamül Mülk’ün ”Siyasetname” adlı eserinden öğrencilerine tavsiyede bulunmuştu.

”Lider, devleti idare edecek yakın çevresini çok iyi belirlemelidir. Onlar da kendi çalışacakları arkadaşlarını çok iyi seçmelidirler” şeklinde Nizamül Mülk’ün yöneticilere tavsiyelerine dikkati çeken Prof. Dr. Zaim, önemli başarıların ekip işi olduğunu vurguluyordu.

Prof. Dr. Zaim, devleti idare edenlerin ekiplerini iyi kuramadıkları halde başarı sağlayamayacaklarını belirterek, demokrasiyi ”kadrolar sistemi” olarak nitelendiriyor, halkın getirdiği iktidarların da kendi ekipleriyle gelip, kendi ekipleriyle gitmelerini istiyordu.

-”ÖĞRENCİLERİYLE ANILARI…”

Hayatındaki önemli anılar Şair ve Yazar İsmet Özel tarafından kitaplaştırılması çalışmaları yürütülen Prof. Dr. Zaim, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ü ”beyefendi, sakin, azimli ve vefalı” bir kişi olarak niteleyebileceğini, Maliye Bakanı Kemal Unakıtan’ın ise yaptığı ”şakalarla” belleğinde önemli iz bıraktığını açıklamıştı.

Öğrencilerinden Cumhurbaşkanı Gül’ün kendisi için ayrı bir yeri olduğunu ve hayatının hiçbir döneminde kendisiyle irtibatını koparmadığını belirten Prof. Dr. Zaim, ”Başbakan olduğu zaman Ankara’ya geldiğim sırada Sayın Gül bana, ‘Bir numara olmanın işi zor hocam’ demişti. Şu anda işinin çok daha zor olduğunu tahmin edebiliyorum. Ama dualarımızla onun yanındayız” demişti.

-EMEKLİLİK YILLARI…-

Prof. Dr. Sabahattin Zaim, kurucu dekan olarak görev yaptığı Sakarya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nden 1998 yılında emekli oldu, ancak ilimle uğraşmayı bırakmadı.

Emeklilik yıllarını ”okuyorum, yazıyorum ve konuşuyorum” şeklinde değerlendirdiğini anlatan Zaim, emekliliğini konferans vererek, öğrenci yetiştirerek, yurt içi ve yurt dışındaki sosyal ve kültürel etkinliklere katılarak değerlendirdiğini kaydetti.

Evinde ağırladığı öğrencileriyle görüş alışverişinde bulunduğunu dile getiren Prof. Dr. Zaim, ayrıca Deniz Feneri Derneği’nin gönüllüsü olarak da özellikle Balkanlar’a yönelik yapılan çalışmaları bizzat yerinde gidip görüyordu.

Doğduğu İştip’e 72 yıl aradan sonra ilk defa geçen yıl Deniz Feneri Derneği’nin yaptırdığı ”Hamidiye Medresesi”nin açılışı için giden Prof. Dr. Zaim, son olarak 17 Eylülde Bosna-Hersek’te yaptırılan Cemil Biyedç Üniversitesi’nin açılışına katılmış ve burada gördüğü manzara karşısında duygulu anlar yaşamıştı.

Prof. Dr. Zaim, aynı zamanda Uluslararası Sarayova Üniversitesi’nin kurucu rektörü olarak da 2003-2004 yıllarında görev yapmıştı.

 Beklendiği gibi referandumla anayasa değişikliği paketi halk tarafından da onaylanmış oldu ve böylece paketteki değişiklikler yürürlüğe girdi. Referanduma katılımın düşük gerçekleşmesi zaten bekleniyordu ve öyle oldu. Zira anamuhalefet partisinin sandığı boykot ettiği, taraftarlarına sandığa gitmeyin çağrısı yaptığı bir ortamda elbette katılım düşük olacaktı. Diğer yandan referanduma katılımın genel seçimlerde olduğu gibi yüksek çıkması da beklenmemeli, çünkü seçimlerde partiler halkı mobilize etmede başarılı olmakla birlikte referandumlarda bu mümkün olmuyor. Dikkat edilirse referandum toplumda bir hareketlilik, heyecan ve sandığa gidiliyormuş havası yaratmış değildi. Buna rağmen katılımın yüzde yetmişlere yakın olması önemli bir başarı kabul edilmeli ve Türk halkının bu tür konulardaki hassasiyetini ortaya koyması bakamından güzel bir örnek oluşturmalıdır.

Referandumla birlikte kabul edilip yürürlüğe giren değişiklikle artık bundan böyle cumhurbaşkanları halk tarafından doğrudan ve iki turlu seçimle seçileceklerdir. Bu Türk siyasi sisteminde ciddi bir değişikliği ifade etmektedir. Her ne kadar parlamenter sistemlerin özünde cumhurbaşkanlarının/kralların halk tarafından seçilmesi pek alışık bir uygulama değilse de bu yönde uygulamalar da az değildir. Uygulama biçimi birbirinden farklı olarak cumhurbaşkanları halk tarafından seçilen parlamenter rejimler de mevcuttur. Türkiye bu sisteme sahip ülkelere katılmış bulunmaktadır.

Cumhuriyet döneminde 1924 Anayasası’nın uygulandığı devrede her seçim döneminde, daha sonra ise yedi yılda bir cumhurbaşkanları Meclis tarafından seçilmiştir. Parlamenter sistem açısından doğru olan ve tercih edilmesi gereken de bu idi. Ancak 1924 Anayasası dönemini kenarda tutarsak 1961′den bu yana her cumhurbaşkanı seçiminde ciddi krizler yaşanmış ve sistem örselenmiştir. Bu krizleri çözecek yöntemin Meclis içerisinde geliştirilmesi ve kriz yaşanmaksızın cumhurbaşkanı seçiminin gerçekleştirilmesi gerekiyordu. Bu dönemde cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi nerede ise sürekli olarak tartışılan konu olmuş olmasına rağmen bir türlü bunu sağlayacak anayasal değişiklik yapılamamıştır. Dikkat edilirse bugün yürürlüğe giren değişiklik yaşanan derin kriz aşamasında gündeme gelmiştir. Şayet nisan ayında Meclis’te normal süreç içerisinde cumhurbaşkanı seçilebilseydi bu değişiklik hiçbir zaman gündeme gelmeyecekti. Ne var ki Meclis’te yüzde 65 gibi son derece yüksek bir temsil gücüne sahip bir parti bile cumhurbaşkanını seçme hususunda başarısız olunca yapacak başka bir yol da kalmamıştı. Dolayısıyla bu değişiklik bir zaruretin sonucudur ve başka bir demokratik çözüm de kalmamıştı.

Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesinin yaratacağı çeşitli sorunların olacağını peşinen bilmek gerekir. Mevcut Anayasa’da cumhurbaşkanına tanınmış olan son derece geniş yetkilere sahip bir cumhurbaşkanı, aynı zamanda halkın desteğini arkasına alırsa sistem içerisinde hükümetle çatışmayacak mı? Sistem tüm sorumluluğu hükümete yüklemekte ve halka hesap veren hükümetin icrai yetkilerini sorgulamaktadır. Evvel emirde cumhurbaşkanının yetkilerinin yeniden düzenlenmesi ve parlamenter sistemdeki yerine çekilmesi ciddi ve acil bir zaruret olarak görülmektedir. Aslında bu konu da 1982′den beri tartışılmaktadır. Nerede ise tüm siyasi partiler sorumsuz cumhurbaşkanının bu kadar geniş yetkilerle donanmış olmasını eleştirmekte ve yetkilerin kısıtlanmasını istemektedirler. 12 Eylül liderinin sistem içerisindeki konumunu güçlendirmek için bir bakıma özel olarak düzenlenmiş bu geniş yetkilerin gözden geçirilmesi ve sembolik konumuna getirilmesi yerinde olacaktır.

Diğer bir husus artık bundan böyle cumhurbaşkanları beşer yıllığına ve iki dönem olarak seçilebilecektir. Cumhurbaşkanı adayı halkın karşısına geçip oy isteyecektir. Oy isterken bir şey vaat etmesi gerekmez mi? Herhangi bir vaat yapmadan oyu nasıl isteyecektir? Vaat aynı zamanda bir sorumluluk getirmeyecek midir? Vaat etsin ne olur, diyebiliriz. Ama cumhurbaşkanının vaatlerini karşılayacak bir imkanı, konumu ve gücü olacak mı? Mesela vergileri artırmayacağım diyebilir mi? Veya yeni üniversiteler açacağım diyebilir mi? Dese bunları nasıl yerine getirecektir? Bu ve bunun gibi pek çok soru gündeme gelecektir.

Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesiyle birlikte bu kurumun buna göre yeniden tanzimi ve bu çerçevede anayasada değişikler yapılması ciddi şekilde gündeme alınmalıdır. Biliyorum yeni anayasa yapımı ile birlikte bunları düşünürüz denecektir, ancak yeni anayasa yapımının ne zaman başarılacağı hususunda ortada bir belirsizlik var. Eğer yeni anayasa yapımı gecikecekse cumhurbaşkanı kurumunun yeniden tanzim edilerek bu yöndeki değişikliğin yapılması acil bir ihtiyaç olarak görülebilir.

Davut DURSUN